Da li je svemir zapravo dvostruko stariji nego što mislimo? Naučnici otkrili neobičan paradoks
Starost svemira može se proceniti merenjem njegove trenutne brzine širenja, a zatim matematičkim vraćanjem kroz vreme do trenutka kada je sve počelo. Međutim, da bi takav proračun bio pouzdan, potrebno je znati i kako se brzina širenja menjala tokom istorije. To, između ostalog, zavisi od sastava materije i gustine energije u svemiru.
30-10-2026
|11:16
|Autor / Izvor: Naxi media, Science Focus
Srećom, važni podaci o tome sačuvani su u sićušnim temperaturnim fluktuacijama kosmičkog mikrotalasnog pozadinskog zračenja. Reč je o slabom sjaju koji ispunjava svemir i predstavlja ostatak toplote iz perioda nakon Velikog praska.
Prema proceni iz 2021. godine, zasnovanoj na takozvanom Lambda-CDM standardnom kosmološkom modelu, svemir je star oko 13,797 milijardi godina. Međutim, upravo bi ta brojka mogla da predstavlja problem.
Još jedno istraživanje, objavljeno 2013. godine, ukazalo je na mogućnost da je jedna zvezda, HD 140283, poznata i pod nadimkom „zvezda Metuzalem“, starija od samog svemira. Njena procenjena starost iznosila je 14,5 milijardi godina, uz odstupanje od 0,8 milijardi godina. Iako su kasnije studije ponudile drugačije procene, pojedini naučnici postavili su pitanje da li je možda upravo starost svemira pogrešno izračunata.
Dodatnu nedoumicu izazvalo je otkriće galaksija koje su postojale svega oko 300 miliona godina nakon Velikog praska, a već su pokazivale iznenađujuće visok stepen razvoja. Kako je moguće da su se tako složene strukture formirale za tako kratko vreme?
Naučnici su pokušali da pronađu objašnjenje. Još 1929. godine švajcarski astronom Fridrih Cviki izneo je neobičnu pretpostavku: crveni pomak, odnosno pojava zbog koje svetlost udaljenih galaksija izgleda pomerena ka crvenom delu spektra, možda nije isključivo posledica njihovog udaljavanja od nas. Prema njegovoj ideji, fotoni bi mogli postepeno da gube energiju tokom putovanja kroz ogromna kosmička prostranstva.
Ova zamisao, poznata kao teorija „umorne svetlosti“, ponovo je privukla pažnju pojedinih astronoma. Oni su pokušali da je uklope u model svemira koji se širi, posmatrajući crveni pomak kao rezultat kombinacije različitih efekata.
Alternativna teorija dopušta i mogućnost da se određene fundamentalne konstante, poznate kao konstante sprezanja, menjaju tokom kosmičkog vremena. Takva pretpostavka značajno bi promenila vremenski okvir nastanka galaksija sa velikim crvenim pomakom: umesto nekoliko stotina miliona godina, za njihov razvoj moglo bi biti potrebno nekoliko milijardi godina.
To bi moglo da objasni zašto su neke od najstarijih posmatranih galaksija već bile toliko razvijene. Prema ovoj novoj teoriji, objavljenoj u naučnom časopisu Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, svemir bi mogao da bude star čak 26,7 milijardi godina – gotovo dvostruko više nego što se trenutno smatra.
Ipak, postoji važna prepreka. Za sada nije poznat nijedan fizički mehanizam koji bi omogućio fotonima da gube energiju na način koji zahteva teorija „umorne svetlosti“. Zbog toga se ova ideja zasad smatra zanimljivom matematičkom mogućnošću, a ne potvrđenim objašnjenjem starosti svemira.
