Da li bilo šta sa Zemlje može da opstane na Marsu? Naučnici imaju odgovor

Zbog ekstremne hladnoće, tanke atmosfere i visokog nivoa zračenja, opstanak većine živih bića na Crvenoj planeti praktično je nemoguć. Ipak, naučnici su želeli da saznaju da li postoje organizmi sa Zemlje koji bi mogli da izdrže takvo okruženje.

Prosečna temperatura na Marsu iznosi oko minus 63 stepena Celzijusa, dok se iznad nule penje samo u retkim slučajevima i to u predelima oko ekvatora tokom leta. Atmosfera je veoma retka i gotovo u potpunosti sastavljena od ugljen-dioksida, dok je kiseonika tek u tragovima. Tome treba dodati i nivo radijacije koji je višestruko veći nego na Zemlji, kao i gotovo potpuno odsustvo tečne vode.

Uprkos tome, pojedini mikroorganizmi pokazali su izuzetnu otpornost.

Evropska svemirska agencija sprovela je između 2008. i 2016. godine niz eksperimenata na Međunarodnoj svemirskoj stanici, gde su različiti organizmi i semena bili izloženi uslovima koji verno oponašaju okruženje na Marsu.

Pokazalo se da su tardigrade, pojedine vrste gljivica i određene bakterije uspele da prežive više od godinu dana. Međutim, to je bilo moguće samo dok su bile u stanju mirovanja, poput spora ili cisti.

Pojedini lišajevi i alge otišli su korak dalje. Kada su bili delimično zaštićeni od radijacije, pokazivali su znake metaboličke aktivnosti. Naučnici smatraju da bi na Marsu slični uslovi mogli da postoje ispod površine tla ili u pukotinama stena, gde bi bili zaštićeniji od štetnog zračenja.

Novo istraživanje kineskih naučnika iz 2024. godine donelo je još zanimljivije rezultate. Pustinjska mahovina Syntrichia caninervis uspela je da preživi simulirane uslove na Marsu i nakon nedelju dana ponovo normalno raste. Ipak, istraživači nisu pronašli dokaze da je tokom boravka u tim uslovima bila metabolički aktivna ili da je, na primer, proizvodila kiseonik.

Međutim, postoji još jedan veliki problem.

Marsovsko tlo sadrži perhlorate – hemijska jedinjenja koja su toksična za ćelije i mogu da oštete DNK. Kada su izloženi ultraljubičastom zračenju, koje na Marsu neometano dopire do površine, postaju još reaktivniji i opasniji.

U kineskom eksperimentu perhlorati nisu bili uključeni u simulaciju marsovskog tla. Naučnici smatraju da bi njihovo prisustvo najverovatnije uništilo mahovinu.

Postoje određene vrste gljivica i bakterija koje mogu da podnesu prisustvo perhlorata, a neke ih čak koriste kao izvor energije i razlažu ih na bezopasna jedinjenja. Ipak, za rast i razmnožavanje potrebni su im voda i znatno više temperature nego što vladaju na Marsu.

Zanimljivo je da mnoge metode kojima na Zemlji čuvamo hranu zapravo stvaraju uslove slične onima na Crvenoj planeti. Zamrzavanje, isušivanje, sterilizacija ultraljubičastim zracima, konzerviranje u soli ili uklanjanje kiseonika iz ambalaže sprečavaju razvoj bakterija i gljivica.

Mars sve te nepovoljne uslove objedinjuje na jednom mestu. Upravo zato naučnici smatraju da bi bilo izuzetno teško pronaći organizam koji bi na toj planeti mogao ne samo da preživi, već i da se razvija i razmnožava.